Aydınlatma Terimleri Sözlüğü: A'dan Z'ye 50 Terim ve Açıklaması
Aydınlatma ürünü seçerken karşınıza çıkan terimlerin neredeyse tamamı üç soruyu yanıtlar: ışık ne kadar (lümen), ışık hangi renkte (Kelvin) ve ışık nereye düşüyor (ışın açısı). Watt ise parlaklığı değil, yalnızca harcanan elektriği gösterir. Bu sözlük, ürün sayfalarında ve teknik föylerde en sık geçen 50 terimi altı başlık altında, tanımı ve pratik karşılığıyla birlikte veriyor; her terim tek cümlede anlaşılacak biçimde sadeleştirildi.
Işık Miktarı ve Ölçü Birimleri (8 Terim)
Bir armatürün ne kadar aydınlattığını watt değil lümen gösterir. Ampul alırken watt'a bakma alışkanlığı akkor lamba döneminden kalmadır; LED'de aynı lümeni farklı watt değerleriyle üreten ürünler bulunur. Doğru karşılaştırma birimi lümen, doğru verimlilik ölçüsü ise lm/W'dır.
| Terim | Tanım | Pratikte Ne Anlama Gelir |
|---|---|---|
| Lümen (lm) | Bir ışık kaynağının her yöne yaydığı toplam ışık miktarı. | Parlaklığın gerçek ölçüsü. 800 lm ≈ eski 60W akkor ampul. |
| Lux (lx) | Bir yüzeye düşen ışık yoğunluğu; 1 lx = 1 lm/m². | Masa üstünde 300-500 lx, mutfak tezgâhında 500 lx hedeflenir. |
| Kandela (cd) | Belirli bir yöndeki ışık şiddeti. | Spot ve projektörde ışığın ne kadar yoğun olduğunu gösterir. |
| Işık Akısı | Lümen cinsinden ifade edilen toplam ışık çıkışı. | Ürün etiketindeki "lm" değeri budur. |
| Watt (W) | Armatürün şebekeden çektiği elektrik gücü. | Parlaklık değil, tüketim ölçüsüdür. Faturayı bu belirler. |
| lm/W (Işıksal Etkinlik) | 1 watt elektrikle üretilen lümen miktarı. | Verimlilik ölçüsü. Kaliteli LED'de 90-130 lm/W beklenir. |
| Aydınlık Düzeyi | Bir mekânda yüzeyde hedeflenen lux değeri. | Salon 150-300 lx, ofis 500 lx, hassas işlerde 750 lx. |
| Luminans (Parlaklık) | Gözün bir yüzeyden algıladığı parlaklık (cd/m²). | Yüksek luminans göz kamaşmasının temel sebebidir. |
Renk ve Görsel Kalite Terimleri (8 Terim)
Işığın rengi Kelvin ile, rengin doğruluğu ise CRI ile ölçülür; ikisi farklı şeylerdir. Kelvin ışığın sarı mı beyaz mı olduğunu, CRI ise o ışık altında nesnelerin gerçek renklerini ne kadar doğru gördüğünüzü anlatır. Ev aydınlatmasında 2700K-3000K ve CRI 80+, mutfak ile makyaj alanında CRI 90+ tercih edilir.
| Terim | Tanım | Pratikte Ne Anlama Gelir |
|---|---|---|
| Kelvin (K) | Işığın renk sıcaklığı birimi. | Düşük K sarı, yüksek K mavi-beyaz ışık demektir. |
| CCT | Korele renk sıcaklığı; ürünün Kelvin değeri. | 2700K / 3000K / 4000K / 6500K olarak etiketlenir. |
| Sıcak Beyaz | 2700K-3000K aralığı. | Salon, yatak odası ve restoranın standart tonu. |
| Gün Işığı Beyaz | 4000K doğal beyaz, 6500K gün ışığı. | Ofis, banyo ve çalışma alanı; evde akşam kullanımı yorucudur. |
| CRI (Ra) | Renksel geriverim endeksi; 0-100 arası. | 80 altı renkleri soldurur, 90+ gerçek renk verir. |
| R9 | CRI'nin kırmızı tonlardaki başarı puanı. | Et, ahşap ve ten renginin canlı görünmesini sağlar. |
| SDCM (MacAdam) | Aynı seriden armatürler arası renk sapması. | 3 SDCM altı iyi; yüksekse yan yana ürünler farklı tonda görünür. |
| Tunable White | Renk sıcaklığı ayarlanabilen LED sistemi. | Tek armatürde 2700K-6500K arası geçiş imkânı. |
Işık Dağılımı ve Optik Terimleri (8 Terim)
Işın açısı (beam angle), aynı lümendeki iki spotun tamamen farklı iş yapmasının sebebidir. 24 derecelik bir spot tabloyu vurgular, 60 derecelik aynı spot odayı genel aydınlatır. Aydınlatma projelerinde konfor sorunlarının büyük kısmı yanlış açı ve yanlış konumlandırmadan doğar.
| Terim | Tanım | Pratikte Ne Anlama Gelir |
|---|---|---|
| Işın Açısı (Beam Angle) | Işığın yayıldığı koninin derece cinsinden genişliği. | Dar açı vurgular, geniş açı genel aydınlatır. |
| Spot / Flood | Dar (15°-24°) ve geniş (60° ve üzeri) açı sınıfları. | Spot: tablo, vitrin. Flood: oda, cephe, bahçe. |
| UGR | Birleşik kamaşma derecesi (Unified Glare Rating). | Ofis ve ekranlı çalışmada UGR < 19 aranır. |
| Glare (Kamaşma) | Görüş alanındaki rahatsız edici aşırı parlaklık. | Derin gövdeli veya difüzörlü armatürle önlenir. |
| Wall Washing | Duvarı yukarıdan eşit biçimde yıkayan aydınlatma. | Mekânı geniş gösterir, duvardan 20-30 cm açıklık gerekir. |
| Wall Grazing | Yüzeyi yalayarak gelen dar açılı ışık. | Taş, tuğla ve dokulu yüzeyde gölge-kabartma etkisi yaratır. |
| Işık Kirliliği | Hedef dışına, gökyüzüne veya komşuya kaçan ışık. | Dış mekânda tam kesimli (full cut-off) armatürle önlenir. |
| Difüzör / Reflektör | Işığı yayan opal yüzey / yönlendiren ayna yüzey. | Difüzör yumuşatır, reflektör ışığı toplar ve yönlendirir. |
Lümen ve Kelvin seçimi
Işın açısı ve vurgulama
GU10 ve modül seçenekleri
IP65 ve üzeri modeller
Elektrik ve Sürücü Terimleri (9 Terim)
LED armatürlerde arızaların çoğu LED çipinden değil, sürücüden (driver) kaynaklanır. Ucuz sürücü; titreme (flicker), erken sönme ve dimmer uyumsuzluğu getirir. Dim edilebilir bir sistem kuracaksanız armatür, sürücü ve dimmerin aynı protokolü desteklemesi zorunludur.
| Terim | Tanım | Pratikte Ne Anlama Gelir |
|---|---|---|
| Volt (V) | Elektriksel gerilim. | Şebeke 220-240V; LED şerit ve MR16 genelde 12V/24V. |
| LED Sürücü (Driver) | LED'i sabit akım veya gerilimle besleyen ünite. | Armatürün ömrünü belirleyen en kritik parçadır. |
| Trafo | 220V'u 12V/24V'a düşüren güç ünitesi. | LED şeritte metre başına watt hesabıyla seçilir. |
| Dimmer | Işık şiddetini kademeli azaltan kontrol ünitesi. | Enerji tüketimini %30-40 düşürür, senaryo esnekliği verir. |
| TRIAC (Faz Kesme) | Klasik duvar dimmerlerinin çalışma yöntemi. | Ürün "dimmable / TRIAC uyumlu" yazmıyorsa titreme yapar. |
| 0-10V | Ayrı kontrol hattıyla analog dim yöntemi. | Ofis ve ticari projelerde yaygındır. |
| DALI | Dijital adreslenebilir aydınlatma arayüzü. | Armatürleri tek tek adresleyip senaryo kurmayı sağlar. |
| Flicker (Titreşim) | Işık çıkışındaki hızlı dalgalanma. | Baş ağrısı ve göz yorgunluğu yapar; kaliteli sürücüde görülmez. |
| Güç Faktörü (PF) | Çekilen gücün ne kadarının işe dönüştüğü. | 0,9 ve üzeri iyi kabul edilir; düşük PF şebekeyi zorlar. |
Duy, Kasa ve Montaj Terimleri (10 Terim)
Ampul değişimi için bilmeniz gereken tek şey duy tipidir: E27, E14, GU10, GU5.3 ve G9 evlerde karşılaşılan beş standarttır. Duy tipi ampulün soketine, kasa tipi ise armatürün tavana nasıl tutunduğuna karşılık gelir.
| Terim | Tanım | Pratikte Ne Anlama Gelir |
|---|---|---|
| E27 | 27 mm çaplı vidalı standart duy. | Klasik ampul duyu; sarkıt, lambader ve avizelerde. |
| E14 | 14 mm çaplı ince vidalı duy. | Küçük avize, aplik ve gece lambalarında. |
| GU10 | 220V, iki pimli çevirmeli spot duyu. | Trafo gerektirmez; spot armatürlerin çoğu bu duyu kullanır. |
| GU5.3 / MR16 | 12V iğne pimli spot duyu. | Trafo ister; eski tesisatlarda sık karşılaşılır. |
| G9 | Küçük iğne bacaklı kompakt duy. | Kristal avize ve dekoratif armatürlerde. |
| Sıva Altı | Tavan içine gömülerek monte edilen kasa. | Asma tavan gerekir; düz ve gizli görünüm verir. |
| Sıva Üstü | Tavan yüzeyine dıştan monte edilen kasa. | Asma tavan olmayan mekânların çözümüdür. |
| Ray Spot (Monofaze) | Ray üzerinde kaydırılıp yönlendirilebilen spot. | Tek besleme hattıyla çok noktalı esnek aydınlatma. |
| Sarkıt | Tavandan kablo veya çubukla sarkan armatür. | Masa üzerinde yüzeyden 70-80 cm yükseğe asılır. |
| Plafonyer | Tavana yapışık, ince profilli armatür. | Alçak tavanlı mekânlarda sarkıt yerine tercih edilir. |
E27 ve E14 duylu
Alçak tavan çözümü
Duvar yıkama ve vurgulama
UGR ve difüzör seçenekleri
Koruma, Ömür ve Sertifika Terimleri (7 Terim)
IP koruma sınıfı iki rakamdan oluşur: ilki toza, ikincisi suya karşı direnci gösterir. Banyoda IP44, dış cephede IP65, su altında veya havuz çevresinde IP67-IP68 aranır. Ömür değerleri ise L70 kavramıyla ifade edilir: LED bir anda sönmez, ışığı kademeli olarak azalır.
| Terim | Tanım | Pratikte Ne Anlama Gelir |
|---|---|---|
| IP Koruma Sınıfı | Toz (1. rakam) ve su (2. rakam) koruma derecesi. | İç mekân IP20, banyo IP44, dış mekân IP65 alt sınırdır. |
| IK Darbe Sınıfı | Mekanik darbeye dayanım derecesi (IK01-IK10). | Otopark, merdiven ve kamusal alanda IK08+ önerilir. |
| Koruma Sınıfı I / II | Topraklamalı (I) ve çift yalıtımlı (II) armatür. | Metal gövdeli armatürde topraklama zorunludur. |
| L70 | Işık akısının ilk değerin %70'ine düştüğü süre. | "50.000 saat L70" ifadesi ömrün gerçek karşılığıdır. |
| Nominal Ömür | Üreticinin beyan ettiği çalışma süresi. | 25.000-50.000 saat; günde 4 saatte 17-34 yıl eder. |
| Termal Yönetim | LED'in ürettiği ısının soğutucu ile atılması. | Isı atılamazsa ışık akısı düşer, ömür kısalır. |
| Enerji Sınıfı (ErP) | AB enerji etiketinde A-G arası verimlilik sınıfı. | Aynı lümende daha üst sınıf, daha az elektrik demektir. |
Bu terimlerin yanında ürün kutularında CE (Avrupa uygunluk işareti) ve RoHS (zararlı madde kısıtlaması) işaretlerini de görürsünüz; ikisi de ürünün güvenlik ve çevre mevzuatına uygunluğunu belgeler. Satın alma öncesi kontrol listeniz kısaca şudur: lümen, Kelvin, CRI, ışın açısı, IP sınıfı ve dimmer uyumluluğu.
Terimleri Öğrendiniz, Şimdi Doğru Armatürü Seçin
Lümen, Kelvin, CRI ve IP değerleri ürün sayfalarımızda açıkça belirtilir. İhtiyacınıza uygun modeli teknik değerleriyle karşılaştırarak seçin.
Tüm Ürünleri İncele →📎 İlgili Kategoriler
🏠 Mekân Bazlı Aydınlatma
📱 Bizi Takip Edin
Sıkça Sorulan Sorular
Lümen nedir, watt ile farkı ne?
Lümen ışığın miktarını, watt ise harcanan elektriği gösterir. Parlaklığı karşılaştırmak için lümene bakılır: 800 lm eski 60W akkor ampulün karşılığıdır ve LED'de yalnızca 8-10W ile elde edilir.
Kelvin kaç olmalı: 2700K mı 4000K mı?
Salon, yatak odası ve yemek alanında 2700K-3000K sıcak beyaz tercih edilir. Banyo, mutfak tezgâhı, ofis ve çalışma alanında 4000K doğal beyaz daha uygundur. 6500K gün ışığı evde akşam kullanımında yorucudur.
CRI (Ra) kaç olmalı?
Ev genelinde CRI 80 ve üzeri yeterlidir. Mutfak, giyinme odası, makyaj aynası ve mağaza teşhirinde CRI 90+ seçilmelidir; düşük CRI renkleri soluk ve grimsi gösterir.
IP44 ile IP65 arasındaki fark nedir?
IP44 her yönden gelen su sıçramasına dayanır ve banyo için yeterlidir. IP65 ise toza tam kapalıdır ve düşük basınçlı su püskürtmesine dayanır; açık cephe, bahçe ve teras armatürlerinde alt sınırdır.
Işın açısı (beam angle) neye göre seçilir?
Vurgulama yapılacaksa 15°-24°, genel aydınlatma için 36°-60°, cephe ve geniş yüzey yıkamada 60° ve üzeri seçilir. Tavan yüksekliği arttıkça aynı alanı aydınlatmak için daha dar açı gerekir.
Her LED dim edilebilir mi?
Hayır. Yalnızca üzerinde "dimmable" ibaresi bulunan ürünler dim edilir. Ayrıca dimmerin tipi (TRIAC, 0-10V, DALI) ürünün desteklediği protokolle aynı olmalıdır; aksi hâlde titreme veya düşük parlaklıkta sönme görülür.
L70 ne demek, LED aniden sönmez mi?
LED genellikle aniden sönmez, ışığı zamanla azalır. L70, ışık akısının ilk değerinin %70'ine düştüğü süredir. "50.000 saat L70" ifadesi, o süre sonunda armatürün hâlâ çalıştığı ancak %30 daha az aydınlattığı anlamına gelir.
Ampul alırken hangi duy tipine bakmalıyım?
Evlerde beş standart yaygındır: E27 (klasik vidalı), E14 (ince vidalı), GU10 (220V spot), GU5.3/MR16 (12V spot, trafo ister) ve G9 (kompakt iğne). Eski ampulü yanınıza alıp aynı duyu seçmek en güvenli yöntemdir.